Kamis, 26 April 2012

Orsamentu estadu boot “Povu seidauk sente nia benefisiu”

Kablakihun, 
Dili- (2/4/2012).

Direc, Luta Hamutuk Mericio AKARA
Orsamentu Geral Estadu nebe aprova tinan-tinan ho montante bo'ot, to’o oras ne’e povu kiik sira seidauk sente. Governu seidauk tau prioridade ba iha dezenvolvimentu ekonimia rai laran.

Ita nia orsamentu kada tinan bo'ot mas to'o oras ne’e povu seidauk sente dehan "Directur Luta Hamutuk Mericio Akara" ba jornalista Business Tomor iha edifisiu Luta Hamutuk nian (2/4/2012).


Kondisaun Estrada Sub-distritu Remixio ba Distritu Aileu nian  
Tuir Directur Luta hamutuk (Mericio Akara) oras ne’e Infrastruktura sai problema bo'ot iha distritu, liu-liu konaba Estrada nia kondisaun nebe grave liu ona. Alokasaun orsamentu rasik seiduak hatudu real ba iha baze, tan ne’e Luta Hamutuk husu ba Governu no representante povu iha uma fukun PN tenke kontrola makaas ba iha orsamentu jeral hodi bele hadia dezenvolvientu rai laran.

Mericio Akara fo ezemplu iha nasaun balun nebe dezenvolvimentu la'o diak tanba Governu rasik tau prioridade primeiru ba iha exekusaun orsamentu hodi hala'o dezenvolvimentu rai laran. Timor Leste diferente fali, tanba Governu tau interse liu ba iha festa demokrasi, la tau prioridade ba iha dezenvolvimentu rai laran. 

Tanba ne’e Luta Hamutuk fo hanoin ba Governu atu labele gasta tempu barak liu ba festa demokrasia. Diak liu gasta tempu ba exekusaun Orsamentu Estadu hodi nune’e bele fo benefisiu barak ba ema tomak. Orssamentu Jeral nebe mak gasta agora dadaun ne'e fo benefisia deit ba ema balun la fo benefisia ba povu tomak, tanba Governu Timor Leste gasta tempu barak liu ba festa demokrasia deit 

Mericio Akara hato'o  katak, prosesu alokasaun Orsamentu Jeral Estadu Timor Leste la lao diak. Tuir ekipa survey Luta Hamutuk nia ba alokasaun Orsamentu Jeral Estadu durante fulan hirak nia laran ne’e foin atinji deit 13,5%, rezultadu ne’e bazeia ba Alokasaun Orsamentu Jeral husi item lima (5) iha Orsamentu Jeral mak hanesan: Capital Minor, capital Dzenvolvimentu Infrastruktura, Bens e Servisus no mos seluk tan, maibe iha seitor sira seluk seidauk aloka orsamentu hodi hadia dezenvolviementu rai laran.

Tuir ekipa survey Luta Hamutuk ne’e hateten katak, Orsamentu Jeral ba Infrastruktura balun aloka la liu husi prosesu tenderizasaun, hanesan projectu ba Estrada sira nebe Governu fo ba kompania balun hodi implementa, hanesan hadia Estrada iha Kapital Dili laran nian ne’e.

Aleinde ne’e ko'ordenasaun entre Ministeriu sira nian seidauk diak hodi bele hala'o Dezenvolvimentu, Ministeriu balun sira mos laiha ko'ordenasaun konaba Alokasaun Orsamentu, hanesan bainhira Ministeriu Infrastruktura ba hadia Estrada no halo kanu be Mos nia ne’e kotu, sira la fo hatene ba sekertariu estdao SAS, maibe sira kontinua hadia Estrada ne’e to'o ramata, tanba la iha ko'ordenasaun nebe mak diak entau husi parte SAS nia ne’e mai fali kee Estrada nebe mak hadia ona ne’e hodi troka/hadia kanu  be Mos nia ne’e, nebe sira tenke kee fila fali Estrada ne’e. Hanesan ne’e nafatin, ita nia dezenvolvimentu la la'o, no ita nia nasaun nia moris mak nune’e hela, tanba entre Ministeriu sira la servisu integradu. 
By: Jornal Business Tomor iha (2/4/2012)//--www.lutahamutukinstitute.org  

Jumat, 20 April 2012

Ambassador Fergin spoke at the opening of the seminar “Economic Development in Timor-Leste

Embaixadora Fergin ko’alia iha serimónia abertura ba semináriu nasional “Dezenvolvimentu Ekonomia Timor-Leste: Ohin no Futuru” koordenadu husi Luta Hamutuk, Institutu Timor-Leste ida ne’ebé komete ba justisa ekonómika no partisipasaun públika, ho respeitu ba valor demokrasia, igualdade no transparénsia. Semináriu ne’e hetan suporta husi fundus kiik Embaixada Estadus Unidus nian no partisipante sira inklui organizasaun estudante, ONG lokal, no administrador distritu sira.  
---------------------------------------------------------------------------------
Ambassador Fergin spoke at the opening of the seminar “Economic Development in Timor-Leste: Present and Future” coordinated by Luta Hamutuk, a Timor-Leste Institute committed to economic justice and public participation, with respect for the values of democracy, equality and transparency. The workshop was supported by a U.S. Embassy small grant and participants included student organizations, local NGOs, and district administrators.

Rabu, 04 April 2012

Promoting Social Accountabilty

Dili, Kablakihun 
04-04-2012 (RWI newsletter "April/May 2012")

Wd
 

Ms. Oly (RWI) make apresentation "International standard & code in EI"  
Directur Luta Hamutuk "Mericio AKARA" say that RWI, together with local partners, conducted two workshops to promote social accountability in the extractive industries—one in Phnom Penh, Cambodia, from 9-10 February, and one in Dili, Timor Leste, from 27-28 February. In collaboration with ANSA EAP, RWI has been promoting a social accountability approach in four target countries: Cambodia, Indonesia, the Philippines and Timor Leste.


RWI, together with local partners, conducted two workshops to promote social accountability in the extractive industries—one in Phnom Penh, Cambodia, from 9-10 February, and one in Dili, Timor Leste, from 27-28 February. In collaboration with ANSA EAP, RWI has been promoting a social accountability approach in four target countries: Cambodia, Indonesia, the Philippines and Timor Leste.


Kamis, 29 Maret 2012

GOVERNU FOIN EZEKUTA 13.5% HUSI OGE 2012

Kablakihun-TP 28/03/2012
Wn

Tuir Rezultadu Monitorizasaun ONG Luta Hamutuk (LH) ba Orsamentu 2012, katak Governu Foin Ezekuta 13.5%.

Husi ami nia monitorizasaun ba orsamentu 2012, hahu fulan Janeiru to’o Marsu, governu foin ezekuta 13.5%, husi orsamentu 2012 ho montante billiaun $1.6, informa Direktur Ezekutivu Luta Hamutuk (LH) Merecio Akara iha konferensia Imprensa tersa (27/03) iha Farol Dili.

Tuir nia, ba orsamentu tinan 2012 governu halo planu no programa prioridade ba area hitu, hanesan infrastruktura baziku,dezenvolvimentu Rural,dezenvolvimentu rekursu Humanu,Asesu Justisa inklui buat seluk tan, maibe tanba membrus governu preokupa ho aktividade kampanha ba Presidensia, agora tama segundu ronde no sei iha elisaun Parlamentar ifa ne’e deficil atu governu ezekuta orsamentu hotu.

Tan ne’e, Luta Hamutuk fiar katak Abril to’o Dezembru (fim do ano) governu sei la konsege ezekuta orsamentu hotu diak, tanba membrus ho governu rasik sei infrenta hela aktividade Prezidensial no Legislativa nebe sei prejudika kualidade ezekusaun orsamentu 2012.

Nia haktuir, relasiona ho agenda politika ba festa demokrasia ba elisaun Prezidensial no Parlamentar, LH preokupa tebes ho kualidade ezekusaun orsamentu jeral do estadu ba ano fiscal 2012.

Ami preokupa tebes ho kapasidade governu atu ezekusaun orsamentu jeral ano lektivu 2012. Entertantu Deputadu Bankada Fretilin Inacio Moreira, reforsa katak, sei liu ona trimestral maka governu AMP foin ezekuta orsamentu 2012 atinji 13.5% entaun governu AMP mak tenki responsablidade.

Se ida ne’e akontense, ami sei husu governu AMP lidera husi Primeiru Ministru Xanana Gusmao tenki mai esplika iha Parlamentu Nasional(PN) sa tan elisaun Prezidensial no Parlamentar hau fiar katak sira sei la ezekuta hotu.

SEIDAUK IHA POSIBILIDADE BA GOVERNU ATU DEVE OSAN


Kablakihun TP-28-03-2012
dw


Direktur ezekutivu ONG Luta Hamutuk (LH) Mericio Akara hatetn, seidauk tempu governu atu deve osan husi nasaun seluk atu hala’o dezenvolvimentu iha rai laran, tanba osan iha fundu petroliu sei sufisienta para atu hala’o dezenvolvimentuSeidauk iha nesesidade governu atu deve osan husi nasaun seluk tanba agora ita nia fundu petroliu besik ona 10 billoens, ida ne’e sei sufisiente para atu hala’o dezenvolvimentu iha rai laran, “dehan nia ba Timor Post iha sede Luta Hamutuk Farol- Dili Tersa (27/03).

Fundu petroleum besik ona 10 billoens foin mai husi mina matan bayu undan, sei maneja didiak, hanesan tinan ne’e, foti 95% husi fundu petroliu, tanba ne’e mak orasmentu 2012 sa’e ba biliaun $1.6.

Sei maneja didiak, bele ezekuta hodi responde dezenvolvimentu iha rai laran, maibe tanba inkapasidade husi governu, orsamentu estadu ezekuta la to’o 100% 

Nune mos preokupasaun Program Manajer Luta Hamtuk, Elio Perera hateten, desde tinan kotuk, governu iha politika atu deve sosiedade sivil kontra tebes tanba ba future sei lori tusan ba governu foun.

Maibe tinan ne’e, ami sei kontinua kontra tanba ita nia osan iha fundu petroliu sei sufisiente atu hala’o dezenvolvimentu iha rai laran, duke deve, sei lori tusan ba futuru.

NATIONAL SEMINAR on Economic Development Policy in Timor-Leste: Past, Present, and Vision for the Future

In cooperation with the U.S. Embassy in Timor Leste, Luta Hamutuk Institute will hold a National Seminar on “Economic Development Policy in Timor Leste: Past, Present, and Vision for the Future”, where the speakers are from the Ministry of Economy and Development and President of Commission C "commission of economic, finance and anti-corruption" of the National Parliament.

The seminar will be attended by local authorities from the District of Aileu, Liquisa and Dili, national and international NGOs, academics and university students, LH’s focal point and international agencies in Timor Leste.

We invite friends who are interested in economic development policy issues to join us at Salão João Paulo II, Comoro on April 3, 2012. Your contributions of ideas are very important to find exact solutions of the model of economic development for our beloved country. 

by: Kablakihun-www.lutahamutukinstitute.org

Dezenvolvimentu Ekonomi Lao Diak, Presiza Ezekusaun OJE hosi PN


Kablakihun, Dili TP 28-03-2012
Wn 

DILI - Directur Luta Hamutuk Mericio Akara hatete dezenvolvimentu ekonomia no infrastrutura iha Timor Leste atu lao diak maka governu tenke ezekuta  orsamentu nebe governu aprova hosi Parlamentu Nasional (PN) ho montante nebe bo’ot.

Hau hanoin ita nia nasaun oras ne’e dadauk sei hasoru hela problema hanesan dezenvolvimentu ekonomia no Infra Strutura, ami nia hare ita nia Governu sira fo importansia liu ba festa demokrasia hodi halo promosaun politaka ba ema hotu, ida maka sai prekupasaun bo’ot ba ami, tamba labele resolve problema ekonomia iha rai laran, no festa demokrasia halo ema kontente maibe tempurariu deit fila ba uma nia tenke buka hahan, tan ne’e maka ita  labele dehan sei la resolve dezenvolvimentu ekonomia,” dehan nia liu husi konferensia da imprensa iha nia knar fatin, Farol Dili, tersa (27/3/2012.

Relasiona ho buat sira ne’e maka ami hakarak husu ba Guvernu atu tau prioridade liu ba Dezenvolvimentu ekonomia iha rai laran, karik ita hakarak kombate pobreza no mos populasaun nia moris iha ekonomia, tinan ne’e  Governu aloka orsamentu nebe bo’ot tebes U$ 1.6 Milioens kompara ho tinan seluk tinan ne’e maka alokasaun bo’ot liu karik maneza didiak maka sei resolve problema ekonomia iha rai laran iha tinan ne’e.

Maibe hela deit fulan hirak Guvernu ida ne’e atu remata tinan fiscal ida ne’e no estadu no realidade Governu Estadu no ema hotu preokupa liu ba elisaun ema maka kandidataan kontenti atu buka simpatia hodi manan poder, maibe sira nunka koalia oinsa atu ezekuta osan ne’e no festa demokrasia sei iha segundu ronde tan ne’e tempu barak liu ita atu gasta osan sira ne’e,” dehan Akara.
Tuir nia katak Governu rasik mos la fo importansia ba osan sira ne’e tamba PDHJ no CAC mos koalia Governu barak maka ba involve iha prosesu kampania no ura bele hanoin sira iha tempu ka lae atu halao sira nia knar hodi hare solusaun ba edekusaun orsamentu nee sira foin ezekuta milao 226.9 Dollar Amerikanu.
Iha fatin hanesan Elio Pereira Guimaraens mos hatutan katak oras ne’e dadauk ita nia governu sira sibuk  liu ba festa demokrasia ka hanoin ba povu nia moris.

Tamba ne’e iha buat barak nebe Luta Hamutuk hakarak atu deklara katak atu labele pridezika ba buat nebe fo impaktu ba povu nia moris tenke ezekuta orsamentu nebe ho montante bo’ot hetan aprovasaun hosi Parlamentu Nasional, atu nune buat hotu bele lao tuir nia dalan liu-liu Ekonomia no Infra Strutura atu lao diak iha Nasaun Timor Leste,” dehan nia.

Nune mos Estefanu Gomes mos hatutan katak durante ne’e Governu sira la dun rau importansia ba ekonomia rai laran sira sibuk  deit ho kampania kandidatura sira nian no sira nunka hare ba povu nia moris ne’e lao oinsa. “Tamba ita hare PN aprova osan barak maibe Infra Strutura mos to oras sei kontinua paradu Estrada kontinua taka kuak loke kuak la iha mudansa  maske orsamentu ne’e bo’ot tebes  maibe realidade laiha fakar  osan deit” Dehan nia
by; Kablakihun-Len/Jef.