Kamis, 26 Januari 2012

“Mericio Akara : Diak Liu Governu Husu Deskulpa Ba Povu "Ahi Kontinua Mate Lakan”

Quarta-feira, 25 de Janeiro de 2012 
Jornal INDEPENDENTE - Kuarta, 25 Janeiru 2012
timorhauniadobens.blogspot 
dM


Diretor ONG Luta Hamutuk, Mericio Akara konsidera eletrisidade ne’ebe kontinua mate-lakan iha kapital Dili sai hanesan moras boot ba governasaun Aliansa maioria Parlamentar (AMP) ne’ebe kura la hetan.

“Konaba problema eletrisidade ne’e, hanesan moras bo’ot, kroniku ona, kura lahetan,” dehan Mericio Akara iha nia kna’ar fatin, Farol, segunda (23/01.

Tuir Akara, failansu boot husi sekretariu Estadu eletrisidade ne’ebe to’o ohin seidauk konsege hadia maka ekipa tekniku ne’ebe laiha kapasidade atu zere jerador sira ne’ebe mai ho teknolojia modernu, tamba jerador ne’ebe lori mai ne’e la’os jerador baibain, jerador ne’ebe ho tekonolojia modernu ona, ema tenki iha kapasidade para maneja no halo operasaun.

“Akara hatutan,” se mesin ne’e halo moris primeiru maka ho forsa tomak la’os pursentu 100% maibe to’o deit 60% maka mesin sei la forsa,” dehan nia.

Ho failansi hirak ne’e, Akara Sujere atu Governu diak liu husu deskulpa ba publiku hafoin hala’o servisu ho neineik hodi bele fornese enerjia ho diak.

Selasa, 24 Januari 2012

“Impretismu TL Iha Futuru Sei Simu Konsekuensia”

Jornal Timor Post - Tersa, 24 Janeiru 2012
timorhauniadobenblogspot.com

Director organizasaun naun governmental Luta Hamutuk, Mericio Akara, hateten impretismu sei lori Timor Leste hetan konsekuensia iha futuru.

Relasiona ho deve ne’ebe maka Parlamentu Nasional (PN) aprova ona ho montante US$160 miloens ba governu hodi halo impretismu ne’ebe aprova ba tinan 2012 ho montante US$43,1 miloens hodi hadiak infra-estrutura liu-liu estrada, tanba sinal pozitivu husi nasaun parseiru dezenvolvimentu Japaun fo ona nia resposta katak, sei fo impertismu US$70 miloens hodi hadiak estrada.

“Osan impretismu sei iha konsekuensia ba nasaun, tamba estadu nia garantia saida mak hodi selu fali osan sira ne’ebe mak deve husi doadores,” hateten Akara, (23/01) ba jornalista sira iha edifisiu farol, Dili.

Luta Hamutuk nudar sosiedade sivil ne’ebe maka hala’o advokasia no monitoriza programa ezekusaun orsamentu no dezenvolvimentu ekonomia rai laran hateten, tuir prinsipiu konstituisaun katak, orsamentu fundu mina rai la’os selu deve.

“Impretismu orsamentu fundu mina rai la’os selu deve, orsamentu refere hodi dezenvolve nasaun, no hadiak povu nia moris, tanba ne’e, kuandu laiha fundus seluk hodi selu, konsekuensia sei mosu duni,” hateten Akara.

Luta Hamutuk Preokupa tamba, orsamentu impretismu refere, nasaun sira ne’ebe mak fo impretismu mak sei jere no maneja rasik osan, tanba ne’e pursentu husi orsamentu deve kuaze milaun rua ka tolu sei fila ba sira, tanba peritus hotu mai husi nasaun refere.

Ekipa Negosiasaun GS Hatudu Pontu Fraku “TL Iha Posiblidade Lakon Riku-Soin Iha GS”


Terça-feira, 24 de Janeiro de 2012
Timorhauniadoben.blogspot.com 


Ekipa Negosiasaun GS Hatudu Pontu Fraku “TL Iha Posiblidade Lakon Riku-Soin Iha GS”

Jornal INDEPENDENTE - Tersa, 24 Janeiru 2012
Ekipa negosiasaun Greater Sunrise (GS) husi Timor Leste hatudu sira nia pontu fraku, ne’eduni Timor leste bele iha posiblidade lakon nia riku soin iha tasi klaran, tanba kontratu ne’e sei remata iha tinan 2013.
 

Diretor Ejekutivu, Luta Hamutuk Mericio Akara hateten, dala barak negosiasaun Governu Timor Leste ho Kompania WoodSide konaba Greater Sunrise (GS) sempre hetan reasaun makaas liliu dada pipeline mai iha TL.

Maibe, dala ruma Timoroan rasik halua ona prosesu konaba kontratu durasaun negosiasaun Pipeline ho naran ‘Certain Maritime Arrangements in The Timor sea (CMATS) ne’ebe sei remata iha tinan 2013 oin mai.

Akara hatutan, kuandu konkordansia CMATS ne’e monu, maka iha posiblidade TL halo negosiasaun husi zero, ne’e duni, preokupasaun maka TL sei bele hetan nafatin 50:50 ka lae, hodi fahe riku soin tasi Timor nian ne’e.

Nia reafirma, dala barak tinan haat nia laran, Governu AMP sempre deklara katak, governu sei lori Pipeline mai TL, maibe durante tinan haat nia laran prosesu negosiasaun kona-ba dada pipeline mai TL laiha mudansa.

“Deklarasaun hirak ne’e, deklarasaun ida ne’ebe maka ho seriu ka deklarasaun ida ne’ebe ho muatan politik,” tenik Mericio Akara.

Nia hatutan, durante ekipa negosiasaun ba iha Distritu Suai, povu husu katak, garante ka lae Pipeline dada mai Timor Leste, meibe mebru Joint commition, Francisco Monteiro hataan katak, Governu laiha garante atu lori Pipeline mai Timor Leste.

Tamba ne’e mak Luta Hamutuk konsidera, instituisaun Estadu no Governu iha kontradisaun hodi foti desizaun, tanba parte ida dehan atu lori Pipeline mai TL, maibe, parte ekipa negosiasaun dehan laiha garantia.

Senin, 23 Januari 2012

Luta Hamutuk halo Revitalizasaun Estrutura Institusaun

Dili, KABLAKIHUN
23-01-2012; Jornal Independente, by : Agus dos Santos
Directur Luta Hamutuk
Organizasaun Naun governamental Luta Hamutuk foin lalais ne’e halo revitalizasaun ba strutura Institusaun ne'ebe mak iha atu hasoru dezafiu no obstaklu iha tinan 2012

Directur Luta Hamutuk "Mericio AKARA" hateten katak Luta Hamutuk nudar organizasaun nebe eziste tinan 7 ona iha Tmor Leste hodi hala'o nia knar, halo monitoramentu, peskiza, advokasia no kampaña ba asuntu transparensia iha seitor extractiva industria (Fundo Petroliferu) no alokasaun Orsamentu Geral do Estado (OGE) iha Timor Leste

Durante hala'o nia knar Luta Hamutuk konsege alkansa objective espesifiku balun nebe konsidera nudar susesu nebe la sees husi visaun no misaun Luta Hamutuk no mos lases husi kapasidade Lideransa Luta Hamutuk nian ne'ebe konsege maneija Institusaun ne'e ho diak.

Iha tina 7 nia laran ne’e institusaun ne’e iha ona nia staff Ezekutivu hamutuk nain 19 ho nia focal point hamutuk 146 nebe treinadu no prontu suporta servisu Luta Hamutuk iha distritu no suku sira iha kada Distritu, focal point sira ne'e iha distritu 13

Strutura foun Luta Hamutuk  2012
Team Advisor board :  
Rui Araujo, Tim Anderson, Rosalia Corte Real, Chandra Kirana no Rev. Fransisco M. Vasconcelos

Ekipa Team management ba tinan 2012 nian mak: 
       Directur   Luta Hamutuk          : Mericio AKARA  
       Deputy Directur                       : Joaozito Viana
       Admin & Finance manager      : Antonia Soares
       European Commission Project : Emanuel Bria
       Program Manager                    : Elio Pereira Guemarães
Haree kompletu liu 

 

Selasa, 20 Desember 2011

Luta Hamutuk: Kazu Korupsaun Iha TIMOR LESTE "Alfandega Kampaiaun” Iha Relatoriu KAK




Kablakihun: 
Jornal Nacional Diario - Segunda, 19 Dezembru
sH

Mericio Akara, hato'o apresentasaun prespectiva CSO
Diretur Ezekutivu Luta Hamutuk, Mericio Akarak informa katak, relatoriu Komisaun Anti Korupsaun (KAK) nebe fo sai iha loron Mundial Anti Korupsaun tau Diresaun Nasional Alfandega sai nudar “kampiaun” ho prezentazen 87 ba kazu KKN nian.

Kazu korupsaun ne’e, tuir kedan Ministeriu Edukasaun ne’ebe lidera husi Joao Cancio Freitas iha numeru rua ho prezentazen 85, no Minsiteriu Saude ho Procuradoria Gerald a Republika ho prezentazen 81%.

Mericio hateten, ho hahalok no hatetude KKN nebe akontese iha instituisaun estadu sira ne’e lori Timor Leste okupa fatin numeru 143 husi total nasaun 180 iha mundu tomak.

“Tuir dadus indeks prestasaun korupsaun iha mundu ne’e, Timor Leste mos inklui nasaun koruptu, ne’e reportazen husi internasional, agora, lazu korupsaun hanesan iha rai laran rasik, KAK indika katak departementu balun tama iha indeks korupsaun nebe a’as,” dehan Akara ba JNDiario, Sesta (16/12) iha farol Dili.

Ministeriu seluk ne’ebe mos iha kazu korupsaun tuir Luta Hamutuk nia observasaun, hanesan, Ministeriu Agrikultura no Peskas, MTCI, Ministeriu Justica no Ministeriu Infraestrutura.

Tuir Luta Hamutuk nia haree katak, Korupsaun sira ne’e mosu tamba sistema kontrolu ladun lao, ne’e mak halo ema ne’ebe kaer poder no livre bele halo asesu no uza osan estadu nian, inklui fasilidade no material estadu nia.

Nia mos hatutan, korupsaun mosu tamba, ema nebe kaer poder la dun iha mentalidade diak no laiha nasionalizmu patriotismu hodi servi povu.

“Ema sira ne’ebe kaer poder ne’e sira nia mentalidade mesak hakarak buka osan lalais, hakarak hariku an, hakarak manipula para hetan benefisiu bot,” dehan nia.

Jumat, 16 Desember 2011

 Kablakihun--Diario nasional, 15/12/2011
Sh
Diretor Luta Hamutuk, Mericia  Akara  hateten,  atu dezenvolve  partisipasaun lokal  iha area industria minarai, Governu persiza  hadia implementasaun local content ba iha industria Minaria no gas nian.

Esplika Akara,  Local Content, hanesan  osan  no sasan  hotu  nebe  husi kontraktores  iha seitor petroleum nian ba iha dezenvolvimentu sustentavel hanesan mos osan  nebe  sosa/gasta husi  kontraktores sira, no sasan sira mai  husi rai laran ba  sasan no  servisu ba Timor  oan.  Lokal  Content nudar parte ida husi  aktividades industria  petroleum  ga minarai  ho gas  no mos mineral  sira seluk,  Lokal Content  Timor  Leste  ho objetivu  atu  fo benefisiu ba  Governu  Timor-Leste,  tanba  liu husi local content bele fo kontribuisaun positivu  makaas husi sektor Minarai, atu asegura  benefisia  husi sektor petroleo  nian ba ema Timor  oan,"  dehan Akara iha komunikadu  imprensa nebe redasaun simu.

Nia sublinha, implementasaun local content ne'e hanesan dalan atu garantia sustentabilidade ba kresimentu industria nebe iha relasaun ho petroleum, edukasaun oun hasae kualidade rekursu humanu rai laran. 

Local  Content  Timor Leste katak hanesan mekanismu  ida  atu estimula dezenvolvimentu  ba fornesedor  lokal kona ba sasan  no servisu hodi nune'e  bele hasae kresimentu ekonomia Timor-Leste,  politika ida ne'e bele desenvolve  Timor Leste hodi garante konsistensia  no akuntabilidade  ba jestaun local  content husi kontractor sira nebe halao aktividades  petroleum iha Timor-Leste. 

Kapasitasaun ne'e liu husi treinamentu nebe mak  kompania  mina sira oferese ba trabalhadores lokal,  fornesementu  bolsu estudu ba  Timor oan hodi kontinua estudu  konaba asuntu Petroleum, Ambiente, industria no komersiu inklui mos fornesementu infrastruktura ba rai laran no mos fasilita projectu ba implementasaun dezenvolvimentu lokal, liu husi aktividade agrikultura no mos aktividade sosial sira seluk. 
 
Fasilita  ou fornese treinamentu  ba agrikutor sira  hodi  hasae produsaun  agrikola  hodi fornese ba iha  industria extractivu  nian. Kapasitasaun nebe  mak kompania  minarai  oferese iha  Timor  Leste,  fasilita liu husi  implementasaun projektu nebe implementa  husi ONG internasional  sira," hakerek  komunikadu  ne'e. Akara  esklarese,  Local Content  ne'e rasik fo prioridades  liu  ba desenvolvimentu  skill, ba trabalhadores  lokal sira, transfere  skill oinsa atu uza teknologia  iha  industria  petroleu  ba ema  lokal, oinsa  atu involve trabalhadores  local. Parte  seluk oinsa  atu investe no  halo promosaun  ba produtu local  bainhira  pipeline dada mai  Timor Leste, presentase  hira mak presiza  husi Parseiru/ mitra lokal ba iha investimentu komersiante iha dezenvolviementu industria mina no gas. 

Tuir monitoramentu Luta Hamutuk nian Implementasaun Local content fo ona beneficio ba povu timor oan tanba kompania ENI-TL no mos Conoco Pnilips Timor Teste nebe konsege  rekruta ona Timor oan hamutuk 138 hodi fo servisu ba sira no rekrutamentu  refere hodi hasae  partisipasaun  Timor Leste  iha  industria  minarai no gas. 

Maske nune to'o agora trabalhadores sira nebe mak servisu  iha industria  ne'e sei menus ba bebeik. Kapasitasaun mak kompania  fasilita ba trabbalhadores sira seidauk sai kebanggaan ida tanba trabalhadores sira barak mak sai ajudante  mekaniku  no kompania rasik  la iha inisiativa diak  hodi fo kapasitasaun  nebe mak diak ba trabalhadores  sira. 

Iha parte seluk Luta Hamuutk mos prekupa Intermus  fasilita local,  liu-liu fasilita material. Nudar implementasaun  local content ladun lao diak, tanba kompania  sei nafatin  supply sasan/material laos  husi rai laran no kompania  seiduak seriu hodi fo kapasitasaun  ba ema local. Responsabilidade  social balun mak kompania  sira halao  maibe  seidauk maksimu,  tanba implementasaun responsabilidade  social sira ne'e  kompania  mina sira aloka  liu husi ONG internasional sira  tanba ne'e  la fo benefisiu  diak ba povu, osan  ne'e  la sirkula  iha rai laran, maibe sai  fali  ba rai liur. 

Ne'e  duni bazeiaba rezultadu monitoramento ba  prosesu implementasaun  Local Ccntent  iha  Timor  Leste, Luta Hamutuk  hato'o pontus  importante  nebe presija  konsidera  hodi hadia sistema  no prosesu implementasaun local content.

Tanba ne'e liu husi aktividades monitoramentu ne'e Luta Hamutuk rekomenda ba Governu lui husi Autoridade Nasional Petroleum aselera lalais  lei konaba  local content hodi regula aktividades local content, nune'e bele kontrola implementasaun local content  lao ho diak no iha benefisiu ba  povu. 

Tanba  tuir informasaun  husi Autoridade Nasional Petroleu katak  durante ne'e Timor  Leste  seidauk iha lei Local  Content, nune'e  sei  adopta  Lei dasactividades  Petroliferas Artigo  l3 no.l3/2005 kona  ba Oinsa  Timor Leste  nia partisipasaun no involvimento  iha prosesu aktividades petroliferas. 

Luta Hamutuk  mos rekomenda  ba Governu liu  husi Autoridade Nasional Petroleu  presiza hare'e didiak prosesu implementasaun Local Content  tanba asuntu ne'e importante  tebes hodi  hasae  partisipasaun Timor-Leste  iha  prosesu industiia  Extractivu niar iha area  JPDA  no area soberanu  tasi Timor Leste. 

Alende ne'e bazeia ba rezultadu  monitorizasaur Luta Hamutuk hato'o  nia konkluzaun katalk prosesu  implementasaur Local  Content iha rai  laran ladun  iha konsultasaun diak, tanba  ne'e  presija kooperasaun  nebe diak, entre Governu  kompania nomos  ho  parseiru  hotu-hotu hodi hala'o konsultasaun ba  povu  antes implementa  Local content, 

Husu mos ba  ANP hodi koalia  ho Kompania hodi fasilita  bolsu estudu  ba Timor oan, maske iha ona bolsus estudu  ba masterado  nia nebe kompania  Conoco philips  fo ba Timor-Leste  liu hus programa  Fulbright scholarship nian diak liu aumenta tan nia target/benefisiariu nune'e rekursu humanu nebe preparadu bele partisipa iha dezenvolvimentu nasional iha futuru.










Kamis, 08 Desember 2011

Luta Hamutuk Institute, as one of the leading civil society organizations in Timor Leste

Kablakihun, 08/12/2011-www.lutahamutukinstitute.org
nW 


Timor-Leste was the first country in Southeast Asia to have successfully produced an EITI report, and indeed the first to have achieved EITI-Compliance. Timor Leste is currently preparing to conduct dissemination in all regional districts. Timorese PWYP-member, Luta Hamutuk, is meanwhile planning to re-write the report in a manner that is more accessible for all Timorese citizens.
 
Last Update 27.09.10

Alongside other partners, PWYP, RWI and Cafod, Luta Hamutuk Institute organizes various trainings, workshops, discussions for members of the National Parliament, members of the EITI Stakeholder working group, the media and civil society organizations about the benefits of implementing the EITI in Timor Leste. At the end of 2009, for example, Luta Hamutuk Institute conducted a national seminar on EITI involving a number of international oil companies’ representatives, and an envoy from Italian Oil Company, “ENI.SPA Timor-Leste” as one of the key speakers. In March 2010, Luta Hamutuk Institute hosted several grassroots workshops, or “Community Briefings”. One briefing was held in Ainaro District (in the central part of Timor Leste), where EITI issues and the Petroleum Fund System of Timor Leste were discussed. In the second week of April 2010, another community briefing about EITI implementation and the Petroleum fund, as well as about state budget allocation and execution was conducted in the Oecussi District (western Timor Leste). A third workshop, organized on May 4th, gathered some 147 participants, mostly from rural areas, to discuss the investment strategy of the Petroleum Fund. Among other things, speakers insisted on the importance of real sector investment in health and education.
 
Finally, Luta Hamutuk Institute, as one of the leading civil society organizations in Timor Leste, is trying to promote the EITI model at the regional level, especially amongst ASEAN member countries.