Senin, 23 Januari 2012

Luta Hamutuk halo Revitalizasaun Estrutura Institusaun

Dili, KABLAKIHUN
23-01-2012; Jornal Independente, by : Agus dos Santos
Directur Luta Hamutuk
Organizasaun Naun governamental Luta Hamutuk foin lalais ne’e halo revitalizasaun ba strutura Institusaun ne'ebe mak iha atu hasoru dezafiu no obstaklu iha tinan 2012

Directur Luta Hamutuk "Mericio AKARA" hateten katak Luta Hamutuk nudar organizasaun nebe eziste tinan 7 ona iha Tmor Leste hodi hala'o nia knar, halo monitoramentu, peskiza, advokasia no kampaña ba asuntu transparensia iha seitor extractiva industria (Fundo Petroliferu) no alokasaun Orsamentu Geral do Estado (OGE) iha Timor Leste

Durante hala'o nia knar Luta Hamutuk konsege alkansa objective espesifiku balun nebe konsidera nudar susesu nebe la sees husi visaun no misaun Luta Hamutuk no mos lases husi kapasidade Lideransa Luta Hamutuk nian ne'ebe konsege maneija Institusaun ne'e ho diak.

Iha tina 7 nia laran ne’e institusaun ne’e iha ona nia staff Ezekutivu hamutuk nain 19 ho nia focal point hamutuk 146 nebe treinadu no prontu suporta servisu Luta Hamutuk iha distritu no suku sira iha kada Distritu, focal point sira ne'e iha distritu 13

Strutura foun Luta Hamutuk  2012
Team Advisor board :  
Rui Araujo, Tim Anderson, Rosalia Corte Real, Chandra Kirana no Rev. Fransisco M. Vasconcelos

Ekipa Team management ba tinan 2012 nian mak: 
       Directur   Luta Hamutuk          : Mericio AKARA  
       Deputy Directur                       : Joaozito Viana
       Admin & Finance manager      : Antonia Soares
       European Commission Project : Emanuel Bria
       Program Manager                    : Elio Pereira Guemarães
Haree kompletu liu 

 

Selasa, 20 Desember 2011

Luta Hamutuk: Kazu Korupsaun Iha TIMOR LESTE "Alfandega Kampaiaun” Iha Relatoriu KAK




Kablakihun: 
Jornal Nacional Diario - Segunda, 19 Dezembru
sH

Mericio Akara, hato'o apresentasaun prespectiva CSO
Diretur Ezekutivu Luta Hamutuk, Mericio Akarak informa katak, relatoriu Komisaun Anti Korupsaun (KAK) nebe fo sai iha loron Mundial Anti Korupsaun tau Diresaun Nasional Alfandega sai nudar “kampiaun” ho prezentazen 87 ba kazu KKN nian.

Kazu korupsaun ne’e, tuir kedan Ministeriu Edukasaun ne’ebe lidera husi Joao Cancio Freitas iha numeru rua ho prezentazen 85, no Minsiteriu Saude ho Procuradoria Gerald a Republika ho prezentazen 81%.

Mericio hateten, ho hahalok no hatetude KKN nebe akontese iha instituisaun estadu sira ne’e lori Timor Leste okupa fatin numeru 143 husi total nasaun 180 iha mundu tomak.

“Tuir dadus indeks prestasaun korupsaun iha mundu ne’e, Timor Leste mos inklui nasaun koruptu, ne’e reportazen husi internasional, agora, lazu korupsaun hanesan iha rai laran rasik, KAK indika katak departementu balun tama iha indeks korupsaun nebe a’as,” dehan Akara ba JNDiario, Sesta (16/12) iha farol Dili.

Ministeriu seluk ne’ebe mos iha kazu korupsaun tuir Luta Hamutuk nia observasaun, hanesan, Ministeriu Agrikultura no Peskas, MTCI, Ministeriu Justica no Ministeriu Infraestrutura.

Tuir Luta Hamutuk nia haree katak, Korupsaun sira ne’e mosu tamba sistema kontrolu ladun lao, ne’e mak halo ema ne’ebe kaer poder no livre bele halo asesu no uza osan estadu nian, inklui fasilidade no material estadu nia.

Nia mos hatutan, korupsaun mosu tamba, ema nebe kaer poder la dun iha mentalidade diak no laiha nasionalizmu patriotismu hodi servi povu.

“Ema sira ne’ebe kaer poder ne’e sira nia mentalidade mesak hakarak buka osan lalais, hakarak hariku an, hakarak manipula para hetan benefisiu bot,” dehan nia.

Jumat, 16 Desember 2011

 Kablakihun--Diario nasional, 15/12/2011
Sh
Diretor Luta Hamutuk, Mericia  Akara  hateten,  atu dezenvolve  partisipasaun lokal  iha area industria minarai, Governu persiza  hadia implementasaun local content ba iha industria Minaria no gas nian.

Esplika Akara,  Local Content, hanesan  osan  no sasan  hotu  nebe  husi kontraktores  iha seitor petroleum nian ba iha dezenvolvimentu sustentavel hanesan mos osan  nebe  sosa/gasta husi  kontraktores sira, no sasan sira mai  husi rai laran ba  sasan no  servisu ba Timor  oan.  Lokal  Content nudar parte ida husi  aktividades industria  petroleum  ga minarai  ho gas  no mos mineral  sira seluk,  Lokal Content  Timor  Leste  ho objetivu  atu  fo benefisiu ba  Governu  Timor-Leste,  tanba  liu husi local content bele fo kontribuisaun positivu  makaas husi sektor Minarai, atu asegura  benefisia  husi sektor petroleo  nian ba ema Timor  oan,"  dehan Akara iha komunikadu  imprensa nebe redasaun simu.

Nia sublinha, implementasaun local content ne'e hanesan dalan atu garantia sustentabilidade ba kresimentu industria nebe iha relasaun ho petroleum, edukasaun oun hasae kualidade rekursu humanu rai laran. 

Local  Content  Timor Leste katak hanesan mekanismu  ida  atu estimula dezenvolvimentu  ba fornesedor  lokal kona ba sasan  no servisu hodi nune'e  bele hasae kresimentu ekonomia Timor-Leste,  politika ida ne'e bele desenvolve  Timor Leste hodi garante konsistensia  no akuntabilidade  ba jestaun local  content husi kontractor sira nebe halao aktividades  petroleum iha Timor-Leste. 

Kapasitasaun ne'e liu husi treinamentu nebe mak  kompania  mina sira oferese ba trabalhadores lokal,  fornesementu  bolsu estudu ba  Timor oan hodi kontinua estudu  konaba asuntu Petroleum, Ambiente, industria no komersiu inklui mos fornesementu infrastruktura ba rai laran no mos fasilita projectu ba implementasaun dezenvolvimentu lokal, liu husi aktividade agrikultura no mos aktividade sosial sira seluk. 
 
Fasilita  ou fornese treinamentu  ba agrikutor sira  hodi  hasae produsaun  agrikola  hodi fornese ba iha  industria extractivu  nian. Kapasitasaun nebe  mak kompania  minarai  oferese iha  Timor  Leste,  fasilita liu husi  implementasaun projektu nebe implementa  husi ONG internasional  sira," hakerek  komunikadu  ne'e. Akara  esklarese,  Local Content  ne'e rasik fo prioridades  liu  ba desenvolvimentu  skill, ba trabalhadores  lokal sira, transfere  skill oinsa atu uza teknologia  iha  industria  petroleu  ba ema  lokal, oinsa  atu involve trabalhadores  local. Parte  seluk oinsa  atu investe no  halo promosaun  ba produtu local  bainhira  pipeline dada mai  Timor Leste, presentase  hira mak presiza  husi Parseiru/ mitra lokal ba iha investimentu komersiante iha dezenvolviementu industria mina no gas. 

Tuir monitoramentu Luta Hamutuk nian Implementasaun Local content fo ona beneficio ba povu timor oan tanba kompania ENI-TL no mos Conoco Pnilips Timor Teste nebe konsege  rekruta ona Timor oan hamutuk 138 hodi fo servisu ba sira no rekrutamentu  refere hodi hasae  partisipasaun  Timor Leste  iha  industria  minarai no gas. 

Maske nune to'o agora trabalhadores sira nebe mak servisu  iha industria  ne'e sei menus ba bebeik. Kapasitasaun mak kompania  fasilita ba trabbalhadores sira seidauk sai kebanggaan ida tanba trabalhadores sira barak mak sai ajudante  mekaniku  no kompania rasik  la iha inisiativa diak  hodi fo kapasitasaun  nebe mak diak ba trabalhadores  sira. 

Iha parte seluk Luta Hamuutk mos prekupa Intermus  fasilita local,  liu-liu fasilita material. Nudar implementasaun  local content ladun lao diak, tanba kompania  sei nafatin  supply sasan/material laos  husi rai laran no kompania  seiduak seriu hodi fo kapasitasaun  ba ema local. Responsabilidade  social balun mak kompania  sira halao  maibe  seidauk maksimu,  tanba implementasaun responsabilidade  social sira ne'e  kompania  mina sira aloka  liu husi ONG internasional sira  tanba ne'e  la fo benefisiu  diak ba povu, osan  ne'e  la sirkula  iha rai laran, maibe sai  fali  ba rai liur. 

Ne'e  duni bazeiaba rezultadu monitoramento ba  prosesu implementasaun  Local Ccntent  iha  Timor  Leste, Luta Hamutuk  hato'o pontus  importante  nebe presija  konsidera  hodi hadia sistema  no prosesu implementasaun local content.

Tanba ne'e liu husi aktividades monitoramentu ne'e Luta Hamutuk rekomenda ba Governu lui husi Autoridade Nasional Petroleum aselera lalais  lei konaba  local content hodi regula aktividades local content, nune'e bele kontrola implementasaun local content  lao ho diak no iha benefisiu ba  povu. 

Tanba  tuir informasaun  husi Autoridade Nasional Petroleu katak  durante ne'e Timor  Leste  seidauk iha lei Local  Content, nune'e  sei  adopta  Lei dasactividades  Petroliferas Artigo  l3 no.l3/2005 kona  ba Oinsa  Timor Leste  nia partisipasaun no involvimento  iha prosesu aktividades petroliferas. 

Luta Hamutuk  mos rekomenda  ba Governu liu  husi Autoridade Nasional Petroleu  presiza hare'e didiak prosesu implementasaun Local Content  tanba asuntu ne'e importante  tebes hodi  hasae  partisipasaun Timor-Leste  iha  prosesu industiia  Extractivu niar iha area  JPDA  no area soberanu  tasi Timor Leste. 

Alende ne'e bazeia ba rezultadu  monitorizasaur Luta Hamutuk hato'o  nia konkluzaun katalk prosesu  implementasaur Local  Content iha rai  laran ladun  iha konsultasaun diak, tanba  ne'e  presija kooperasaun  nebe diak, entre Governu  kompania nomos  ho  parseiru  hotu-hotu hodi hala'o konsultasaun ba  povu  antes implementa  Local content, 

Husu mos ba  ANP hodi koalia  ho Kompania hodi fasilita  bolsu estudu  ba Timor oan, maske iha ona bolsus estudu  ba masterado  nia nebe kompania  Conoco philips  fo ba Timor-Leste  liu hus programa  Fulbright scholarship nian diak liu aumenta tan nia target/benefisiariu nune'e rekursu humanu nebe preparadu bele partisipa iha dezenvolvimentu nasional iha futuru.










Kamis, 08 Desember 2011

Luta Hamutuk Institute, as one of the leading civil society organizations in Timor Leste

Kablakihun, 08/12/2011-www.lutahamutukinstitute.org
nW 


Timor-Leste was the first country in Southeast Asia to have successfully produced an EITI report, and indeed the first to have achieved EITI-Compliance. Timor Leste is currently preparing to conduct dissemination in all regional districts. Timorese PWYP-member, Luta Hamutuk, is meanwhile planning to re-write the report in a manner that is more accessible for all Timorese citizens.
 
Last Update 27.09.10

Alongside other partners, PWYP, RWI and Cafod, Luta Hamutuk Institute organizes various trainings, workshops, discussions for members of the National Parliament, members of the EITI Stakeholder working group, the media and civil society organizations about the benefits of implementing the EITI in Timor Leste. At the end of 2009, for example, Luta Hamutuk Institute conducted a national seminar on EITI involving a number of international oil companies’ representatives, and an envoy from Italian Oil Company, “ENI.SPA Timor-Leste” as one of the key speakers. In March 2010, Luta Hamutuk Institute hosted several grassroots workshops, or “Community Briefings”. One briefing was held in Ainaro District (in the central part of Timor Leste), where EITI issues and the Petroleum Fund System of Timor Leste were discussed. In the second week of April 2010, another community briefing about EITI implementation and the Petroleum fund, as well as about state budget allocation and execution was conducted in the Oecussi District (western Timor Leste). A third workshop, organized on May 4th, gathered some 147 participants, mostly from rural areas, to discuss the investment strategy of the Petroleum Fund. Among other things, speakers insisted on the importance of real sector investment in health and education.
 
Finally, Luta Hamutuk Institute, as one of the leading civil society organizations in Timor Leste, is trying to promote the EITI model at the regional level, especially amongst ASEAN member countries.

Selasa, 06 Desember 2011

Negosiasaun Greater Sunrise Remata antes 2013

Kablakihun; Jornal Independensia-06/21/2011
sH

Governu Timor Leste no kompania woodside tenke aselera lalais kona-ba negosiasaun esplorasaun greater sunrise antes 2013, tanba iha tinan oin, kontratu ne’e sei la vale no tenki halo fali negosiasaun foun.

Diretor Luta Hamutuk (LH), Mericio Akara hateten, fin tinan 2012 mak governu no kompania hetan solusaun ka finaliza negosiasaun, entaun gasta tempo hodi deskute fila fali husi zero.

“Negosiasaun Greater Sunrise ne’e tuir tempu admitadu ona, tanba tuir kontratu sei hotu iha 2013, se liu 2013 mak negosiasaun la lao, entaun kontratu para ona, tenki ba halo negosiasaun ho kontratu foun,” dehan Akara, iha nia servisu fatin, Farol, Dili foin lalais ne’e.

Nia esplika liu tan, dalan diak ba negosiasaun Greater Sunrise ne’e mak tenke remata kedan agora, tamba sei iha tinan rua atu deskute, maibe kuandu to’o tinan 2013 maka prosesu negosiasaun seidauk remata, laiha tan oportunidade atu deskute.

Tuir nia, kuandu halo negosiasaun foun maka Timor Leste susar atu hetan pozisaun porsentu 50-50 tempu oin mai, tanba ne’e governu hanoin hamutuk hodi aselera lalais negosiasaun ne’e antes 2013 kontratu ne’e remata.

Kamis, 24 November 2011

Luta Hamutuk Halo Monitotizasaun

Kablakihun; Timor Post, 24-11-2011
nW/Sh

DiLi-ONG Institutu Luta Hamutuk nebe halo monitorizasaun no treinamentu klase ba Pontu Focal hamutuk ema 30 kompotu husi distritu 8,  partisipantes feto nain  (8) no mane nain (22), nebe espesifiku kona ba asuntu Fundu Minarai, Orsamentu Geral do Estadu no mos partisipasaun komunidade iha Fundu Minarai, atu oinsa halo monitorizasaun no advokasia iha distrito 13.

Diretor ejekusaun Luta Hamutuk Mericio Akara, ba jornalista, Kuarta (16/l l) iha Salao Joao Paulo II hateten treinamentu ba pontu focal ne’e halao durante loron tolu 14-16 ne’e, hodi esplika liu konaba asuntu Fundo Minarai, OGE no treinamentu regural maka halo kada tinan tamba ne’e agora halo dala nen ona.

Ami hakarak treinu komunidade sira liu-liu iha distritu- sub-distritu no mos suku oinsa sira bele Kompriende didiak konaba ejekusaun orsamentu jeral do estado, oinsa governu halo planu, oinsa governu aloka orsamentu sira ne’e” Mericio AKARA

Mericio Akara
mos dehan, tamba ne’e hanesan grupu pontu focal hatoo ba base katak riku soin hanesan ne’e atu halo dezenvolvimentu kona-ba saude, edukasaun no seluk tan, atu nune'e sira iha suku mos bele hatene oinsa governu nia servisu durante ne'e. importante mak sira hatene, govemu entrega osan ba kompanhia sira nebe mak halo projeto iha base la ho estandar, tamba kompanhia sira ne'e laiha alat berat otomatikamente estrada nebe sira halo laiha nia kualidade," Mericio esplika.

 
Alem de ne'e mos iha fatin seluk komunidade to'o agora. sira seidauk asesu ba be mos, hanesan iha bazartete, nebe mak Rai Los nia kompanha kaer projetu kona ba be mos. Nebe mak fasilita deit ba nia familia sira, sorte iha Fokal Point, entaun Fokal Point questiona, tamba saida mak be mos ne'e uja ba familia deit, afinal ne'e orsamento geral estadu, entaun husu nia responsabiliza, tan ne'e nia ba hadi'a, agora dadaun be mos ne'e mos bele distribui ba ema seluk laos Rai Los nia familia deit.

Nune mos problema seluk hanesan eskola ida iha Bazartete neba, halo tiha uma hotu maibe kadeira no meja laiha, entaun autoridade lokal sira questiona entaun ida ne'e presija monitorizasaun! atu nune'e bele hato'o ba governu no agora nia posotivu mak eskola ne'e iha nai kadeira no meja ba estuda sira. Ida ne'e mos atu prevene Koropsaun,Kolusaun,Nepotismo.

Ida seluk mos hanesan Administrador sira fo projeto ba sira nia uma laran mak kaer, ida ne'e presija buka hatene tuir, tamba saida mak projeto ne'e ba familia, Ho ida ne'e bele dehan evita ona KKN iha rai laran, tan ne'e mobilija ema para bele prevene.

Iha treinamentu ne'e sira fahe ba grupu tolu hodi debate kona ba saude, edukasaun no irigasaun, depois kada grupo ida-idak ba aprejenta iha oin. (mj7lrio)


Sabtu, 19 November 2011

Luta Hamutuk La konkorda Governu Debe osan

Kablakihun-Dili TP/18/11/2011
nW/Sh
Diretor ONG Luta Hamutuk (LH) Mericio Akara hateten Governu atu debe osan ho montante US$ 33.1 Milloens husi nasaun seluk ne'e dezastre tanba orsamentu tinan2011 to'o agoras eidauk ezekuta hotu.

"Ita nia Governu lalika debe osan tanba ita nia osan ba tinan da ne'e hamutuk U$1.3 Milloens maka Govemu ezekuta seidauk hotu," Mericio Akara dehan ba jornalista sira iha salaun João Paulo II, Comoro, Kuarta (16/11), relasiona ho Parlamentu Nasional aprova ona pedidu Governu atu debe osan husi nasaun seluk.

Nia esplika Timor Leste iha osan US$8 Billoens mai husi Posu BaYu Undan no posu mina sira seluk hanesan Kitan  mos sei produs osan tan. Mericio Akara informa, nia duvida ho debe tanba Governu seidauk iha kapasidade atu ezekuta osan sira ne'e.

"Funsionarius no diretor sira ladun iha komitmentu atu ezekuta osan maibe sira iha komitmentu atu hariku-an de'it hanesan sosa sira nia kareta no halo sira nia uma," nia esplika.

Impaktu husi inkaPasidade ezekuta osan, tuir nia, rezulta eletrisidade mate beibeik' menus bee-moos, estrada at no laiha dezenvolvimentu fiziku sira seluk. (mj7)