Media KABLAKIHUN blogspot
Selasa, 23 November 2010
Sabtu, 20 November 2010
Directur Luta Hamutuk partisipa iha "Conferensia internasional ida iha cidade Bonn, Jermany. Conferensia internasional"
Conferensia no ho topiku central: International Learning Project "Shaping Globalization
![]() |
| Drectur Luta Hamutuk Institute MERICIO AKARA |
Media KABLAKIHUN, hetan informasaun konaba servisu Luta Hamutuk nian ba nivel Internasional. Hahu husi dia 17-24 de Novembru 2010, Fundasaun Friedrich Eber Stiftung (FES), organiza conferensia internasional ida iha cidade Bonn, Germany.
Directur Luta Hamutuk "MERICIO AKARA" partisipa iha Conferensia Internasional ida ne'e, nasaun Timor Leste nudar nasaun ida husi regiaun ASIA nian mak hetan oportonidade partisipa iha Conferensia ida ne'e. Conferensia Internasaional ida ne'e halibur partisipasaun husi nasaunsira mak hanesan: Brazil, India, Estadus Unidos da Amerika, Meksiko, husi Regiaun Afrika nian mak hanesan: Nasaun Ghana, Maroko nomos husi nasaun seluk tan mak hanesan: Afganistan, Yordania, Polandia, Jerman. Total partisipantes mak partisipa iha Conferensia Internasional ida ne'e hamutuk ema nain 32, partisipates mak partisipa iha conferensia ida ne'e mayoria joven (Jerasaun Foun), partisipantes sira ne'e balun representa Partido Politikus, Sindicato de trabalhadores, Sociedade Civil no Lideransa Juventude.
Conferensia Internasional ida ne'e ho nia topiku central: International Learning Project "Shaping Globalization. Durante conferensia ne'e, asuntu diskusaun asuntu global balun, mak hanesan:
- Oinsa partisipa iha negosiasaun iha nivel internasional
- Promove Dezemvolvimentu sustentavel, promove kresimentu ekonomia sustenvel
Asuntu hirak ne'e iha nudar responsabilidae social hodi hasoru obstaklu global hanesan Climate Change, stabilizasaun merkadu financeiro. Tamba asuntu global hirak ne'e bele resolve hamutuk ho komunidade internasional.
Direitor Institutu Luta Hamutuk, "MERICIO AKARA" ho "Emanuel Bria" (staff Luta Hamutuk) nebe hetan konvite hodi partisipa iha conferencia ida ne'e.
Directur Luta Hamutuk "MERICIO AKARA" Representa Luta Hamutuk hodi hato'o/koalia barak liu konaba oinsa "Promove Justica Ekonomia no Participasaun Komunidade ba akauntabilidade social". iha Conferensia Internasional ida ne'e.
Tuir planu servisu LUTA HAMUTUK ba nivel Internasional nian ne'e, depois Conferensia iha Bonn-Jermany ne'e ramata, Ekipa Luta Hamutuk ida ne'e sei kontinua halao servisu ba iha London-Inglatera hodi hasoru no koalia ho parseiros Luta Hamutuk nian hanesan: Catholic Fund for Oversies Development(CAFOD) konaba Luta Hamutuk nia servico no misaun hodi audensia iha Ingaltera mos bele akompana no kompriende didiak /besik liu tan Luta Hamutuk ninia knar, servisu no Misaun ba iha prosesu dezemvolvimentu nasional iha Timor Leste.
Directur Luta Hamutuk "MERICIO AKARA" Sei Visita London no se hasoru parseirus CAFOD nian iha London, hahu husi dia 24-30 d Novembru 2010.
Media KABLAKIHUN blogspot
Kamis, 18 November 2010
Luta Hamutuk Institute nia servisu iha nivel Internasional
![]() |
| Directur Luta Hamutuk Institute "Mericio AKARA" |
Luta Hamutuk mos sei kontinua halao servisu durante Semana ida hahau husi 23-30 Novembru 2010 iha London, halao speach tour ba parseiru CAFOD (Catholic agency for Over seas Development) nia iha London
Directur Luta Hamutuk "MERICIO AKARA" mos sei kontinua partisipa iha konferensia konaba Extractive Industry nian iha Jakarta-Indonesia, konferensia ida ne'e fasilita husi Revenue Watch Institute (RWI) iha dia 2 fulan Dezembru, sei kontinua too dia 3-5 Luta Hamutuk ho RWI halao planu strategia servisu/kooperasaun atu tau matan ba asuntu Transparensia iha Industria Minarai no gas nian iha Timor Leste.
Media KABLAKIHUN blogspot
Selasa, 16 November 2010
Governu Altera Lei Fundo Petroliferu
Governu Altera Lei Fundo Petroliferu
Directur Luta Hamutuk mericio AKARA : Kuidadu Malisan Wainhira Uza sala
Diario nasional : 15-11-2010
Minggu, 14 November 2010
Launched a new official website of the Institution
Launched a new official website of the Luta Hamutuk Institution

Directur Luta hamutuk "MERICIO AKARA"
Today, 14 November 2010, the Director of Luta Hamutuk Institute," Mericio Akara", has launched a new official website of the Institution. The launching was attended by several medias in Timor Leste as well as all Luta Hamutuk staff. The Director has mentioned that "the new website can be a means of Luta Hamutuk’s advocacy. It is also a way to communicating all Luta Hamutuk’s programs and activities to national audiences and to the international communities. After the launching done, we then celebrate it by having a lunch toghether at Akara’s house. The struggle continue, Companeiros!
Please do visit us at: www.lutahamutukinstitute.org
![]() |
| Directur Luta hamutuk "MERICIO AKARA" |
Please do visit us at: www.lutahamutukinstitute.org
Media KABLAKIHUN blogspot
dw
Kamis, 11 November 2010
Submisaun Luta Hamutuk:
“Perspektivas no Pozisaun Luta Hamutuk Hasoru Plano Guverno hodi Altera Lei no. 9/2005 Fundo Petroliferu”
![]() |
| "Mericio AKARA" Directur LUTA HAMUTUK |
Realidade diak ida mak, wainhira lei Fundu Petroliferu aprova iha tinan 2005 iha konsultasaun luan ba entidades barak, inklui komunidade sira no lei ne’e aprova ho unaminidade iha Parlamentu Nasional. Agora dadaun konsultasaun halo deit ba ema oituan deit ka ema elit deit; la-refleta espiritu unaminidade. Signifika katak, guverno la-konsiente ho pratika diak nebe mak ita hotu liu tiha ona.
Preokupasaun Luta Hamutuk nian mak, oras ne’e dadaun krize finanseira global seidauk rekopera no seidauk hatene lolos to’o bainhira remata. Tamba-ne’e, alterasaun ba Lei no. 9/2005 Fundo Petroliferu, liliu ba artigo 15 kona-ba regras investimentu tenki konsidera aspektu barak no labele konsidera deit oinsa atu hetan osan barak hodi uza. Investimentu ne’e longu prazu tamba ne’e lalika ansi liu. Iha tinan hirak liu ba wainhira Fundu ne’e harii Petroleum Fund, sistema Fundus Timor Leste hetan ranking 3 iha mundu. Maibe depois iha tinan 2008 to’o 2010 iha estudu husi Senhor Edwin M. Truman ne’ebe publika iha website Peterson Institute (www.petersoninstitute.org) hatudu katak, Petroleum Fund Timor Leste tun liu ona ba ranking 10. Tuir estudu institutu ne’e, iha komponente prinsipal hat mak sira foti hodi sukat mak hanesan: estruktura hetan valor 100, Governance 43, Akuntabilidade no transparensia 100 no Atitude ka Behavior 75.
Luta Hamutuk hakarak hato’o nia perspektivas no pozisaun forte ba proposta Governu RDTL nian hodi altera Lei no. 9/2005 Fundu Petroliferu, liu-liu ba iha artigu espesifiku sira mak hanesan: artigu 2, 9, 11, 12, 14, 15, 17 no 24.
PERSPEKTIVAS NO POZISAUN LUTA HAMUTUK
1. Artigu 2.1. i; iha proposta Governu hatete katak: ”Operational Manager” means the Central Bank or any other public entity established by the National Parliament to manage the Petroleum Fund.
Diak liu mantein nafatin OPERASIONAL MANAGER ne’ebe mak hala’o husi Bank Payment Authority/BPA (futuru Banco Central) no la presiza hari’i tan instituisaun publiku seluk atu sai operasional manager. Tamba Timor Leste konsege estabelese instituisaun publiku barak tebes, maibe difisil atu hetan ninia akuntabilidade. Nune’e mos Banco Central (BPA) iha ona esperiensia durante tinan 5 ona no sira hatudu duni kapasidade no integridade hodi halo jestaun ba Fundu Petroliferu.
2. Artigu 9.d.; proposta alterasaun husi Governu hatete: ‘Justification as to the reason why it is in the long term of Timor Leste to transfer an amount exceeding the Estimated Sustainable Income”.
Iha alternativu rua mak hanesan, mantein nafatin textu original ka lalika halo alterasaun ho lei ne’ebe vigora. Orsamentu Geral Estadu mos hanesan investimentu ida iha rai laran, tamba ne’e presiza iha esplikasaun detallu kona-ba retornu saida mak atu hetan depois foti liu rendimentu sustentavel. Retornu ne’e bele retornu sosial no bele retornu ekonomiku. Tamba-ne’e, Luta Hamutuk la-konkorda ho proposta governu katak halo deit justifikasaun. Tamba justifika ne’e razaun ka eplikasaun motivu maibe la-esplika saida mak bele ita hetan wainhira foti liu Rendimento Sustentavel Estimado (RSE). Tamba osan ne’e atu investe ba Orsamentu Geral do Estadu no la-uza ba konsumu deit.
Alternativu seluk mak bele hasai tiha pontu ”d” husi artigu 9 no diak liu hasa’e deit Rendimento Sustentavel Estimadu (RSE) ba iha 3% - 4%. Artigu ne’e bele iha interpretasaun barak no depende ba interese. Tamba-ne’e, Luta Hamutuk propoin diak lei fo dalan deit katak Governu bele hasai 3% ka 4 % depende ba retornu real husi investimentu finanseiru no kapasidade atu esekuta Orsamentu Geral do Estadu.
3. Artigu 12.2.a; External Investment Managers
Governu propoin alterasaun hanesan: “ The external Investment Manager is a legal person with suffisient equity capital and adequate guarantees and insurance against operational risks”. External manager ne’e laos a legal person maibe a legal collective person ka instituisaun. Tenki tau klaru iha lei atu nune’e labele mosu interpretasaun oioin iha futuru.
4. Artigu 15; Regras Investimentu
Governu propoin atu muda persentagem investimentu ba Obrigasoens 50% no Equities 50%. Mudansa ne’e lori risku boot liu ba Fundu Petroliferu. Oras ne’e dadaun mundu sei iha hela krize finanseira global no objektivu investimentu ne’e longo prazu. Tamba-ne’e, Luta Hamutuk hanoin iha opsaun rua mak bele foti; primeiru mantein ho lei nebe agora vigora hela (Lei no. 9/2005 Fundo Petroliferu) hanesan 90% ba obrigasoens no 10% ba equities. Ita bele altera deit ba obrigasoen atu diversifika ba moeda seluk no labele investe deit iha moeda Dollar EUA. Dalan seluk mak: investe 75% iha diversifikasaun investimentu iha moeda seluk (laos Dollar EUA deit) no 25% bele investe ba equities maibe tenki halo gradualmente laos dala ida deit. No investimentu equities bele investe liu husi Banco Comersial ne’ebe opera iha Timor Leste, tamba ho razaun katak Banco Central/BPA iha nia funsaun atu kontrolla Banco Comersial sira nebe mak opera iha Timor Leste.
Kona ba 5% investe iha instrument seluk hanesan real estate diak liu altera tiha deit tamba nasaun balu (ezemplo klasiku: Nauru) ne’ebe monu ona ba malisan tamba sala investimentu. Ninia esperiensia hatudu ona ba investimentu hanesan ne’e lori risku boot; nomos tenke tau konsiderasaun maximu ba iha kriteria ka standard rating ba kompañia tuir nafatin lei ne’ebe mak sei vigora.
5. Artigu 17; Investment Advisory Board (IAB)
Iha proposta alterasaun hatete katak: Primeiru Ministru mak hatudu ema nain tolu ba membru Investment Advisory Board (IAB), no ema nain rua seluk mak hanesan Director Tesouro no representante BPA mak automatikamente sai membru IAB tamba sira nia kna’ar. Tuir opiniaun Luta katak diak liu IAB husik hanesan orgaun independente ida no ninia membru nomeia husi Ministra Finansas nain rua no ema ida nomeia husi Parlamentu Nasional.
Hodi nune bele hado’ok membro IAB husi intervensaun politika, tamba posisaun hirak ne’e hanesan posisaun tekniku.
REKOMENDASAUN
A. Governu liu husi Ministeriu Finansas katak:
- Ministeriu Finansas atu loke konsulta luan liu tan kona-ba alterasaun lei ne’e no buka konsensus husi entidades hotu no Partidus Politiku hotu.
- Alterasaun ne’ebe halo tenki tuir duni Konstituisaun Republika, artigo 139 kona-ba rezerva finanseiro obrigatorio.
- Halo diversifikasaun investimento 75% ba moeda seluk, no bele investa 25% ba iha equities inklui equities husi banku nebe mak opera iha Timor Leste ho maneiras gradualmente no laos dala ida deit. Ho razaun katak, hamenus risku tamba Banco Central/BPA mos bele kontrolla.
- Investimentu tenki halo iha instituisaun ka legal collective person labele investe iha legal individual.
- Investment Advisory Board tenki nafatin independete hodi fo asesoria ba Ministra/o Finansas.
- Operasional Manager fo fiar nafatin ba Bank Payment Authority/BPA (Futuru Banco Central).
B. Parlamentu Nasional katak:
- Presiza buka dalan atu buka Konsesus ba aprovasaun alterasaun Lei Fundu Petroliferu no labele altera tuir maioria nia hakarak deit. Tamba Fundu ne’e hanesan rekursu estadu nian no rekursu uniku ba finansiamentu dezenvolvimentu nasional.
- Parlamentu Nasional hanesan reprezentante no mata dalan povu Timor Leste tenki dezenvolve no hari’i guia etika ba investimentu Fundu Petroliferu Timor Leste atu nune’e Fundu Petroliferu labele investe ba investidores ne’ebe viola direitu Humanus, industria kilat no seluk tan.
Dili: 11 de November 2010
Mericio Akara
Direitor Luta Hamutuk
Tel: (+670) 724 3966
Media KABLAKIHUN
Langganan:
Postingan (Atom)






