Selasa, 09 November 2010

KOMUNIKADU DA IMPRENSSA


Directur LUTA HAMUTUK instritute, partisipa iha Trainamentu
ba Fokal Point Luta Hamutuk nian, iha DARE foin lalais ne'e
.
Aprovisionamentu hanesan parte ida importante iha ezekusaun Orsamentu Geral do Estado nebe iha funsaun atu estabelese mata dalan ba individu ka kompania nebe simu knar hodi buka ka aranja eqipamentus no bens e servisu nebe presiza iha implementasaun projetu. Mata  dalan, mekanismu no prosesu aprovisionamentu ida mak propriadu no adekuadu presiza hodi bele hatudu transparensia no bele hetan kompetisaun nebe diak nune bele atinji objetivu efisiensia, prevene fraud nomos korupsaun iha aktividades aprovisionamentu nia laran.

Atu garante transparensia ida ne’e presiza iha papel ba sociadade sivil hodi tau matan ba iha implementasaun mata dalan aprovisionamentu nomos mekanismu hirak nebe estabelese tiha ona tuir lei. Luta Hamutuk hanesan sosieadade sivil nebe iha liña primeiru ba asuntu transparensia iha Timor Leste iha komitmentu maka’as atu loke espasu ba papel tau matan iha aktividades aprovisionamentu estadu nian liu husi Orsamento Geral do Estado.

Ho hanoin hirak ne’e Luta Hamutuk nebe durante ne’e halo monitoramentu, Peskiza no advokasia ba orsamentu geral do estado hanoin katak,  atu halo advokasia nebe mak sei forte liu presiza involvimento komunidade hanesan autor hodi halo advokasia tamba komunidade hanesan benefisiariu ba dezenvolvimentu. Atu realiza hanoin hirak ne’e Luta Hamutuk fo tan espasu ida ba oin ho halao workshop aprovisionamentu ba focal point no membru Luta Hamutuk iha dia 5 – 6 de Novembro 2010.

Objetivu husi workshop ida ne’e atu fo kuñesimentu forte konaba prosesu aprovsionamentu ba Focal Point no membru Luta Hamutuk liu husi fahe esperensia nune bele hetan kapasidade sufisiente hodi desenvolve aprosimasaun apropriadu wainhira halao monitorizasaun ba aktividades aprovisionamentu publiku.
  
PROSESU IMPLEMENTASAUN WORKSHOP

Iha data dia 6 de Novembro 2010, Intitusaun Luta Hamutuk realiza workshop prosesu aprivisionamentu publiku. Workshop ne’e halao iha Salao inkontru St. Ignatio DARE - Dili. Partisipantes hamutuk 35 pesoas nebe kompostu husi Focal Point aktivu Luta Hamutuk iha distritu Dili, Viqueque, Aileu, Oequse, Ainaro no Liquisa inklui membru Luta Hamutuk.

Fasilitador ba workshop ida ne’e mai husi Komisaun Europeia, Senhor John Blunt- Espesialista Aprovisionamentu publiku nomos husi Ministeriu Finansas RDTL nebe representa husi Direitor Aprovisionamentu ho nia ekipa hamutuk ema nain hat.

Fasilitador husi Komisaun Europeia apresenta sistema no mekanismu aprovisionamentu in jeral no apresenta decretu Lei Aprovisionamentu iha Timor Leste. Senhor John Blunt apresenta mos konaba realidade implementasaun aprovisionamentu iha Timor Leste. Senhor John identifika katak kuaze 70% Orsamentu Geral do Estado liu husi prosesu aprovisionamentu nune presiza duni tau atensaun hodi halo monitoramentu husi Sosieadade Sivil, hanesan Luta Hamutuk iha mos papel importante atu hare’e tuir lalaok aprovisinamento iha Timor Leste. Iha mos sesaun diskusaun no partisipantes sira aktivu no husu Senhor John nia pontu de vista konaba aprovisionamentu no mos oinsa bele hadia diak liu tan aprovisionamentu iha Timor Leste.

Fasilitador husi Ministeriu Financas nebe representa husi Direitor Aprovisionamentu ho nia ekipa apresenta istoria ezekusaun Orsamentu Geral do Estado komesa husi tinan 2006 to’o 2010, mudansa rejime legal tinan 2010, funsaun geral aprovisionamentu, Estrutura Organiku Dirasaun Aprovisionamentu no mos Orsamentu Geral do Estado 2010. Iha nia esplikasaun pontus lubuk tekniku ba aprovisionamento iha Ministério Finansas, nune loke liu tan Luta Hamutuk nia perspektivas sobre servisu tekniku nian, husi prosesu publikasaun tender, dokumentus tender, seleksaun proposta husi kontrator sira, pagamento projeto, implementasaun projeto nomos monitorizasaun e evaluasaun nian.


PONTUS SENTRAL IMPORTANTE MAK KONSEGE IDENTIFIKA
1.    Atu hetan kualidade aprovisionamentu prezisa iha kompitisaun ba buat 3 (tolu) mak hanesan: espesifikasaun servisu/ekipamentus, tempu entrega servisu/ekipamentus no folin nebe diak ba servisu/ekipamentus;
2.    Single Source hanesan tekniku aprovisionamentu ida mak uza ba iha situasaun emerjensia maibe rekonyese katak iha risku ba efisiensia, prevene fraud, no mos korupsaun;
3.    Aprovisionamentu hanesan parte ida importante iha Ezekusaun Orsamentu Geral do Estado nune perzisa hametin Instituisaun no kapasitasaun staff nebe implementa ka halao prosesu  aprovisionamentu;
4.    Kuaze 70% Orsamentu Geral do Estado liu husi prosesu aprovisionamentu nian;
5.    Ezekusaun Orsamentu Geral do Estado komesa tinan 2006 to’o 2009 hatudu progresu diak maibe iha tinan 2010 ate 3 de Novembro 2010 foin mak atinji 50% in cash;
6.    Preokupasaun husi partisipantes konaba existensia Sekretariu Teknik Aprovisionamentu nebe iha knar halo monitorizasaun hafoin Vice Primeiru Ministro asuntu Boa Governasaun resigna a’an;
7.    Pontu de vista Senhor John Blunt, espesilista Aprovisionamentu ida husi Komisaun Europeia hateten katak iha Timor Leste iha ona sentimentu nebe luan katak korupsaun akontese duni maibe perzisa servisu maka’as hudi hatudu faktus nomos vontade estado nian hodi fasilita preokupasaun publiku.

REKOMENDASAUN HANESAN PLANO ASAUN
Luta Hamutuk hanesan Sosieadade Sivil nebe iha liña primeiru ba asuntu transparensia iha Timor Leste iha komitmentu maka’as atu loke espasu ba papel tau matan iha aktividades aprovisionamentu Estadu nian liu husi Orsamento Geral do Estado. Liu husi komunikadu da Imprenssa ida ne’e Luta Hamutuk hato’o nia rekomendasaun hanesan tuir mai:
1.    Timor Leste iha ona leis ba  aprovisionamentu publiku nian, nune-mos prosesu aprovisionamentu komesa desentraliza mos ba iha nível ministério nomos instituisaun estado balun. Prosesu aprovisionamentu iha ministeriu ida-idak sempre hetan akompanhamentu nomos superviziona husi Ministerio Finansas. Nia problema seluk mak, instituisaun estado hanesan Parlamento Nasional (PN) nebe mak nia funsaun hodi fiskaliza orsamento presiza mos halo kontrollu ba prosesu aprovisionamento iha neba. Se los mak iha poder hodi monitora sira nia aprovisionamentu iha neba? Tamba-ne’e, Luta Hamutuk rekomenda ba PN nomos guverno hodi hari’i orgaun externu ida (oversight body) iha PN hodi hare’e tuir sistema aprovizionamentu mak PN halo. Ho konsiente katak, PN iha nia orsamento barak mos hodi liu husi prosesu aprovisionamentu publiku, husi bens e servisu, kapital minor to’o nia infrastrukturas.
2.    Sistema aprovisionamento mak desentraliza agora, ami hare’e katak kontrator barak hetan projeto dupla ka liu no afeita ba implementasaun projeto, mobilizasaun ekipamento inklui afeita ba projeto nia kualidade. Tamba-ne’e, Luta Hamutuk ejiji no husu ba Ministerio Finansas atu estabelese mekanismu kontrollu ida mak apropriadu nomos monta sistema database ba kontrator hotu iha Timor Leste.
3.    Tamba-mos, guverno aloka osan lubun mos ba nivel administrasaun distrital hodi implementa projeto balun iha distrito. Luta Hamutuk husu ba guverno atu hadia sistema kontrollu no akompanhamentu, nune labele prejudika projeto nebe mak halo iha administrasaun distrital, inklui prevene tentativas korupsaun nomos nepotismo iha distrito.
4.    Presiza tau konsiderasaun ba aprovizionamento nebe mak kompetitivu, no tenke tuir regras lei aprovisionamento haruka mak hanesan, espesifikasi bens e servisu mak kualifikado, folin nebe mak iha nomos tempo hodi halo supply. Nune labele prejudika kualidade supply ba bens e servisu.

Dili, 09-11-2010



Mericio "AKARA"
Directur Luta Hamutuk
Tlp: +670 7263783

Media KABLAKIHUN blogspot
dw

Senin, 08 November 2010

Komunikado de Imprensa

“Kondisaun Estudante Timor Leste relasiona ho dezastre naturais (Gunung Merapi meletus) iha Yogyakarta-Indonesia ”



Directur LUTA HAMUTUK Institute
"Mericio AKARA"

Durante semana hirak liu ba, akontesementu gunung merapi nebe aktivu hasai vulkanu hodi rezulta povu yogyakarta-Indonesia nebe barak mate no hamosu refuziado inklui Estudantes Timor oan nebe agora hala’o hela etudo iha Yogyakarta.


Informasaun husi estudante sira nebe mak agora iha Yogyakarta hateten katak, to’o agora laiha atensaun  ka apoiu ruma husi Embaixada Timor Leste iha Indonesia nomos Governu Indonesia rasik ba kondisaun  moris estudante Timor oan nebe agora susar aksesu ba hela fatin no atu hetan aihan nomos tratamentu Saude ba Estudantes sira iha cidade Yogyakarta.

Liu husi komunkado da Imprensa ida ne’e Luta Hamutuk hakarak hato’o nia posisaun:

1.      La konkorda ho Embaixada Timor Leste iha Indonesia mak la fo atensaun masimu ba Estudante Timor oan mak agora dau-daun hasoru dezastre Naturais iha Yogyakarta;

2.      Husu ba Embaixada Timor Leste iha Indonesia atu identifika lalais Estudantes Timor oan nebe mak iha cidade Yogyakarta-indonesia nebe hetan difekuldade relasiona ho desastre naturais ida ne’e;

3.      Luta Hamutuk rekomenda ba Ministeriu Negosio Estranjeiro no Coperasaun  ho Ministeriu Edukasaun  atu foti medidas emidiatamente hodi resolve difekuldade Estudantes Timor oan iha Cidade Yogyakarta-Indonesia relasiona ho dezastre naturais (Gunung Merapi meletus).


Dili, 08-11-2010



Mericio “AKARA”
Diretur Luta Hamutuk
Tlp: +670 7263783
Media KABLAKIHUN blogspot
dw

Minggu, 07 November 2010

Palavras de inspiração



Let us start with the little things, slowly and continuously based on truth and moral authority and then reach a big victory with the people in the future. By: Mericio Akara, Director for Luta Hamutuk
====================
Vamos começar com as pequenas coisas, lenta e continuamente com base na verdade e na autoridade moral e, em seguida, chegar a uma grande vitória com o povo no futuro. Por: Akara Mericio, Diretor de Hamutu Luta 
=========================
Mari kita mulai dengan hal kecil dan perlahan-lahan serta berkesinambungan, berdasarkan kebenaran dan otoritas moral akan mendapatkan kemenangan besar dengan masyarakat  di masa depan. Oleh: Akara Mericio, Direktur Anti Hamutu 


Hasta La Victori Siempre - Venceremus. 




Media KABLAKIHUN blogspot
dw

Sabtu, 06 November 2010

Workshop Advocasi ba Pontu Fokal Luta Humutuk

Dili, 06-11-2010
Workshop advocasia no sistema Prokuramentu, ba Loron I
05-11-2010
 
Directur LUTA HAMUTUK Institute "Mericio AKARA"
Workshop Advocasi ne'e mak Luta Hamutuk halao iha Dare, la’o diak no susesu, nebe hahu ho material prinsipal rua hodi loke liu tan focal point sira nia konyesementu hodi halo sistematizaun ba koleksaun dadus nomos halo advokasia ba kauza local mak sira infrenta iha sira nia fatin. Materia prinsipal rua mak hanesan: (1) DATA COLLECTIONS, data collections hahu husi faze inputs, outputs, outcomes to’o nia impacts level. Focal point sira identifika karakter keleksaun dadus partisipatoriu no konprenhensivu, uza valores peskiza advokasia nune bele fasilita servisu advokasia nian. Focal point sira dezenvolve mos tipu de questioner monitoramento ba projeto ruma bainhira atu buka data kulitativu nomos kuantitativu; material segundo mak ADVOCACY GUIDELINE, material mata-dalan advokasia ne’e hodi loke liu tan focal point sira nia vizaun kona-ba advokasia hanesan konseitu nomos enkuadramentu ida atu fo influensia no reforma politika publiku. Focal point sira mos kreativu liu tan hodi uza prosesu advokasia nebe mak Luta Hamutuk uza hanesan instrumentu praksis ida.

Prosesu workshop ne’e hatudu katak focal point sira ativu teb-tebes, sira halo diskusaun makaas no halo aprezentasaun ba saida mak sira hatene kona-ba pratika koleksaun dadus nomos advokasia. Sira uza meus estudu kazu ba projeto infrastruktura (projeto uma veteranus, klinika maternidade, projetu hari’i escola, rehabilitasaun estrada nomos konstrusaun estrada rural) hodi sistematiza monitoramentu nebe sira hala’o.

Media KABLAKIHUN blogspot
dw

Press Release Luta Hamutuk " Inkontru Focal Point ho Luta Hamutuk"

Komunikado da Imprensa "Inkontru Focal Point Ho Luta Hamutuk"

Dili, 05-11-2010
 
Directur Luta Hamutuk Institute Mericio AKARA
hatoo lia menon no Orientasaun ba Fokal point sira
IntrudusaunIha loron Kinta-Feira 04 Novembru 2010 Luta Hamutuk realiza aktividade ho naran three monthly Focal Point meeting. Aktividade ida ne’e halao durante loron ida ho. Partisipante iha inkontru ne’e focal point iha distrito 9 hanesan Lautem, Baucau, Viqueque, manatotu, Manufahi, Aileu, Ermera, Dili No Liquisa maibe partisipante distrito 9 ne’e iha deit distrito 6 mak partisipa ho total ema nain 28. Objetivu hanesan tuir mai ne’e: premeiru focal point sira fahe esperensia ba buat ne’ebe durante ne’e focal point sira hala’o ona, no obstaklu ne’ebe sira hasoru. Segundo inkontru ne’e mos hanesan meius atu konsolida no hametin rede focal Point Luta Hamutuk.

Materia nebe mak kolia iha inkontru ne’e mak hanesan tuir mai ne’e: sharing entre focal point kada distrito kona ba eksperensia nebe durante ne’e sira halo, Apresentasaun resultado aktividade Focal Point kada distrito iha tinan 2010, Diskute planu Focal Point tinan 2011. Materia ikus mak oinsa uza tools Monitoring no evaluasaun hodi bele hare progresu no mudansa aktividade nebe mak focal point sira halo.

Aktividade ida ne’e mak Focal point sira iha distrito 6 ne’e konsege hala’o aktividade iha tinan 2010 hanesan tuir mai ne’e halo distritbuisaun faktus informasaun kona ba OGE, Fundu Petroliferu, EITI ba autoridade local no lider komunitariu sira iha sira nia fatin. Aktividade seluk mak focal point sira konsege halo mak hanesan halo monitoramentu ba alokasaun OGE ba Distrito no Programa PDL. Aktividade ikus mak focal point sira halo mak halo koordenasaun community briefing no inkontru ho steakholder sira iha nivel distrito.

Planu aktividade Focal point sira iha tinan 2011 mak: primeiru: focal sira sei kontinua halo disiminasaun faktus informasaun kona ba OGE, Fundu Pteroliferu, EITI no faktus sira seluk nebe mak Luta Hamutuk sei produs iha tinan 2011. Segundo Focal Point sira sei halo monitoramento ba alokasaun Orsamentu Geral do Estado ba kada distrito. Terseiru mak focal point sira sei halo monitoramentu ba programa PDL nebe implementa ona iha distrito hotu.
Bazeia ba Resultadu aktividade tinan 2010 no planu 2011 nia Luta Hamutuk hare katak maske aktividade hirak ne’e ki’ik maibe focal point sira bele kontrubui ona ba prosesu dezenvolvimentu iha sira nia Distrito. Luta Hamutuk mos hanoin katak prosesu hirak hotu hanesan meius hodi hasae partisipasaun komunidade iha prosesu dezenvolvimentu. Luta Hamutuk hanoin katak aktividade hirak ne’e hanesan parte ida hodi hasae konsensia povu atu nune ikus mai bele husi akuntabilidade ba Governu nebe hanesan gestor ba povu nia riko soi.

Dili: 05 de Novembru de 2010


Mericio Akara
Diretur Eksekutivu Luta Hamutuk
(+670) 7263783
 
Media KABLAKIHUN blogspot
dw

Kamis, 04 November 2010

Three Monthly Luta Hamutuk Focal Point meeting

Dare, 04-11-2010

Directur Luta Hamutuk, MERICIO AKARA
Directur Luta Hamutuk "MERICIO AKARA" nia liamenon ba iha abertura Inkontro fulan tolu-tolu pontu Fokal Luta Hamutuk nian, nebe mak halao iha Semianrio Santo Ignatio-Dare. Iha liamenon Directur Luta Hamutuk "MERICIO AKARA" hateten katak, Importante husi inkontru ida ne'e mao oinsa ita bele transfere matenek no skill nebe mak ita iha ne'e ba malu atu nune'e ita bele halo buat ruma hodi kontribui ba prosesu dezenvolvimentu nasional iha ida-idak nia suco laran. Inisiativa Inkontruu ida ne'e mos oinsa atu mantein nafatin jaringan/ou relasaun nebe mak Luta Hamutuk halao ho Pontu Fokal sira husi Distritu nen(6) nebe mak ohin mai partisipa iha Inkontru ida.

Direktur Luta Hamutu hatoo katak, Pontu Fokal sira ne'e mai husi sentru Ponta Leste (Distritu Lautem, Baucau, Viqueque no mos Manatuto) sentru Central (Aileu no Same/manufahi), no mos parte Oeste nian (Liquiza, Ermera) no mos Regiaun Outonimia Oequssi.

MERICIO AKARA hateten katak; inkontru regular ida ne'e atu haree planu servisu nebe mak Pontu Fokal sira halao iha ida-idak nia fatin/distritu no oinsa atu hamutuk deside planu prioridades servisu ba tinan oin nian. AKARA hatutan katak,  Pontu Fokal Luta Hamutuk labele husik inisiativu nebe mak iha ne'e, mantein nafatin no hametin nafatin servisu hamutuk ida ne'e, susar oituan ita Luta Hamutuk halao servisu ne'e mes-mesak, tanba ne'e presiza ita boot Pontu Fokal sira nia partisipasaun importante tebes atu bele fasilita no haluhan tan servisu ida ne'e hodi nune'e bele halo buat ida ba mudansas dezenvolvimentu iha ida-idak nia suco laran. 

AKARA mos fo esperenasa ba Pontu Fokal sira atu halo planu servisu, planu ne'e halo ho realistiku, ho nia indikadores nebe mak klaru no tuir duni ita nia kapasidade. AKARA hatoo lia menon ba Pontu Fokal sira;  Ita tenke hamutuk, maske ita iha ddiferensias maibe presiza kapasidade atu bele rezolve rasik ita nia problema iha ida-idak nia suco laran, ( ita mak Doutor no ita mak sai pasiente, hodi nune'e ita bele kura rasik ita nia moras, buat los ita tenke brani dehan los no buat nebe sala ita tenke brai mos dehna ne sala, halo buat ruma tenke ho razaun no bazeia ba moral no tenke ho autoridade moral hodi belee rezolve ita nia diferensias no ita nia problema) atu garante ita nia hamutuk ida ne'e ita presiza hamutuk no amizade liu tan, unidu liutan hodi nune'e bele lao diak ba oin nafatin. atu garantia ida ne'e ita tenke kolabora ho ema hotu, ho organisasaun hotu hamutuk ho povu ita hakatk ba oin no ba povu nia diak ita servisu hamutuk hodi liberta ita nia povu, hodi fasilita povu hodi hetan assessu ba buat hotu.

Media KABLAKIHUN blogspot
dw

   


Selasa, 02 November 2010

Dili, 30-1--2010.


Directur Luta Hamutuk Institute, Mericio AKARA
Directur Luta Hamutuk "Mericio AKARA", hato'o katak iha fulan Novembru 2010 ne'e nia laran, LUTA HAMUTUK sei kordena aktividades Inkontru regular fulan tolu-tolu hamutuk ho Pontu Fokal Luta Hamutuk husi distritu : Lautem, Baucau, Viqueque, Manatuto, Dili, Aileu, Manufahi, Liquiza no mos Distritu Ermera nian. Aktividades Inkontru regular Pontu Fokal Luta Hamutuk nia ne'e sei halao loron ida tomak, no sei kontinua realiza Workshop ida konaba Prosesu Advokasia no prosesu Prokuramentu nian, akatividade Workshop ida ne'e iha loron 05-07/Novembru//2010.

Mericio Akara mos hatoo katak depois de Aktividades Workshop ida ne'e, Luta Hamutuk sei kontinua halao treinamentu ba kandidatu Pontu Fokal sira, nebe mai husi distritu tolu mak hanesan : Distritu Ainaro, Suai-Covalima no mos Distritu Oequssi. aktividades ida ne'e sei halao iha loron 08-12/11/2010.

Aktividades hirak ne'e Luta Hamutuk sei halao iha Semianrio-Dare, aktividades hirak ne'e hahu husu loron 03 no sei ramata iha loron 12/11/2010








Media KABLAKIHUN blogspot.com
dw